tiende kind galerie

Ik ben allang over gegaan tot de orde van de dag, na 2x de uitzending op televisie van de documentaire over Paul Citroen. De workshop op 4 december met als [overigens zeer geslaagd] experiment om het in de verbouwde deel te houden, had absoluut mijn volle aandacht nodig. Ik zat vreselijk in de rats om een pas aangekocht heteluchtkanon om in de winter te gebruiken, waarvan de thermostaat het niet deed. De leverancier spaarde kosten noch moeite om het ding op tijd te laten werken, ik ben hem dankbaar, maar spannend was het wel.

Ik heb vreselijk veel reacties gekregen van bekenden en ook onbekende mensen die mij belden of op t Tiende Kind opzochten. Wandelaars met honden staken de duim omhoog, automobilisten toeterden als ze de Kooikers zagen en herkenden Matisse als ster op de foto. En ik heb veel, heel veel moeten uitleggen dat de periode waarover het gaat, meer dan 40 jaar geleden was. En 40 jaar is een hele tijd voor iemand die ook nog druk bezig is met andere dingen. In die tijd was Paul een bekende schilder, maar op dit moment is hij een beroemde schilder en als portrettist  gekwalificeerd als een van de grootste portretschilders in de Nederlandse geschiedenis. Ik had het toen niet zo in de gaten, omdat ik met andere dingen bezig was. Veel kinderen in een korte tijd, een verhuizing naar Engeland en terug naar Nederland. Vechten tegen de "omgeving" om mij heen die mij liever zag in de rol van "de vrouw van". Het was een tijd waar ik keuzes moest maken die met mijn identiteit te maken had en niet zozeer met de personen om mij heen.

Een kunstenaarsleven beginnen met vallen en opstaan, een atelier zoeken, opknappen en werken. Het is me het allemaal waard geweest, maar de periode van Paul Citroen was dus wel medebepalend, maar ik was het voordat ik gevraagd werd aan de documentaire mee te werken, helemaal vergeten. Gesprekken met vrienden uit die tijd, de cultureel ambtenaar uit die tijd waar ik mee samenwerkte om de tentoonstelling Paul Citroen-Carel Willink in Den Helder te krijgen, de mensen uit mijn "omgeving"  die het bij nader inzien erg leuk vonden wat ik aan het doen was. Kortom...een leuke periode zit weer in mijn geheugen, zal er ook niet meer uitgaan. Maar ik ben toch over tot de orde van de dag. Vandaag naar de botter in restauratie kijken, die volgend jaar de hoofdrol gaat spelen in 't Tiende Kind.

Ik dacht dat de fotograaf van de krant een leuk kiekje zou maken voor een artikel wat vandaag in de krant zou verschijnen. Dit naar aanleiding van de documentaire die dinsdag op de televisie wordt gebracht in het programma Close-up. De fotograaf verscheen met een apparatuur wat ik wel eens zie bij "the making of..." programma's.

Vandaag stond heel groot de foto links [in kleur] op het eerste blad. Het verhaal over een tijd van meer dan 40 jaar geleden was geweldig. Matisse, nieuwsgierig als hij is wilde even kijken wat die snuiter wel deed in zijn tuin.

Gisteren kreeg ik een mail van de regisseur die verleden jaar een documentaire maakte over Paul Citroen, de zeker na zijn dood beroemde schilder/tekenaar. Omdat ik 15 jaar lang het model was van Paul Citroen, zijn er opnames gemaakt van mij in tiendekind en ik antwoordde op de vragen: Hoe ik hem heb leren kennen. Hoe het was om voor hem te poseren. Ik heb er verleden jaar over geschreven in dit blog.

Oorspronkelijk zou de documentaire al verleden jaar worden uitgezonden, maar om budgettaire redenen is de uitzending verschoven naar 1 november 2011 om 23.00 uur op Ned. 2 [AVRO Close-Up]. Vooruitlopend op deze gebeurtenis wordt de film als premiere vertoond tijdens het Nederlands Filmfestival te Utrecht en wel op 23 september.

Ik was behoorlijk opgetogen toen ik de mail van Paul Kramer kreeg, in de eerste plaats was ik erg blij voor hem, omdat zo'n uitstel niet leuk is, zeker als je je vacantie moet opgeven voor de opnames en je te maken krijgt met dead-lines [zei hij mij]. En in de tweede plaats vond ik hetzelf een hele nieuwe toevoeging aan dingen die ik in mijn leven heb gedaan. [" Word ik toch dan eindelijk filmster" ]. Ik heb me wel zitten afvragen wat de dress-code is voor een filmpremiere. Gala jurken zijn bij mij in de loop der tijd ook ergens beland bij de Kringloop, van het standpunt uitgaande dat ik geen sprookjesachtige feesten meer bezoek.De kinderen hebben hun feest-na-de-bruiloft ook al gehad en 50% zit al in de tweede ronde. Tweede bruiloften zijn niet meer zo uitbundig en ik kan mij herinneren dat de jurkjes die ik toen droeg bedekt waren . Het zal wel iets worden wat als "gedistingeerd"  wordt omschreven.

Voor mij is het extra feest, omdat ik met zoon Serge ga. Met hem ben ik naar de grote tentoonstelling van Paul Citrooen in Zwolle gegaan en beiden vonden het geweldig. Hij, omdat zijn moeder "ooit"  model was en ik omdat ik met hem uit was.

Het leven is toch vol verrassingen!!! 

Uit nieuwsgierigheid nam een paar weken geleden Dick Reitsma een kijkje op de zolder van de grote deel. Ikzelf was nooit de zolder opgegaan, want de vloeren waren zo slecht dat een misstap grote gevolgen zou hebben. En je moet er toch niet aan denken dat oude rommel van op z'n minst 40 jaar geleden met donderend geweld door het plafond zou gaan en bezoekers, cursisten, de kat en  de medewerkers zou treffen. Als restaurateur van de Rijkswerf had hij er natuurlijk kijk op. " Ik zou er iets moois van kunnen maken" zei hij. Met een aantal vrijwilligers kunnen we de klus wel klaren. Ik keek bedenkelijk, omdat ik het wel eens meer heb gehoord dat mensen wilde plannen maken voor tiendekind, maar na de plannen valt er een radiostilte. " Ook voor je eigen veiligheid Renee, het ziet er slecht uit en het stikt van de houtworm. Dat gaat echt niet goed".

Een paar dagen later had Dick alles al uitgedacht en hij had zelfs enthousiaste vrijwilligers om zich heen kunnen verzamelen. " De eerste week in maart wordt het en om 9 uur zijn wij er".

Binnen een week staat alles er bij zoals op de foto hieronder. De eerste dag hielp de eigenaar ons om met een vorkheftruck  een oud olievat van de zolder te halen. En verder was het een troosteloze boel van hout, oud ijzer en veel niet te benoemen rotzooi. Voor mijn gevoel was het een levensgevaarlijke klus, want op de  niet  erg stabiele ondervloer van tegels werden de ladders geplaatst en via de ladders werden loodzware machines naar boven getild. Een oude bollenschudmachine werd via een zware balk met een touw naar beneden getrokken en heeft zijn weg gevonden bij de eigenaar als antieke machine.

De uitgebreide lunches werden door de B&B Four Seasons van de overkant verzorgd en verhoogden de feestvreugde. Want feest was het! De vrijwilligers zijn allemaal zeer 60-plussers en daar bij kon ik ook mijzelf bij  rekenen, want vooral de eerste dagen heb ik meegeholpen met het sjouwen en tillen. Het zijn allemaal in hun werkzame leven goede vaklieden geweest en nu is dit team bezig met andere restauraties o.a. van een botter die op de Rijkswerf ligt. Ik had hun gezegd er geen gelikte tent van te maken, want hoe dan ook: Tiendekind moet een beetje krakkemikkig blijven. Maar zoals het er uitziet is het een mooie combinatie geworden van mijn wensen en hun inzicht met een oog voor detail. Vandaag is de zolder bijna af. Er is 60 m2 expositieruimte bijgekomen, maar ook voor andere doeleinden te gebruiken. Wat te zeggen van lezingen, recepties en workshops. Mijn tiendekind is weer een nieuwe fase begonnen.

Enkele dagen geleden kreeg ik een DVD  van de regisseur van het AVRO-programma Close-up. De uitzending die geplanned was op 2 november ging om budgettaire redenen dit jaar niet door, maar wordt volgend jaar vertoond. Ik was benieuwd, mijn oude allang overleden vriend Paul Citroen zou in dit programma belicht worden. Mensen die met hem te maken hadden en de directeur van het Museum de Fundatie, waar verleden jaar een prachtige tentoonstelling over hem was gehouden, vertelden hun wetenswaardigheden en herinneringen.  Ik deed mee als zijn model, die 15 jaar voor hem had geposeerd.

De beelden die ik van mijzelf te zien kreeg waren in het begin licht " schokkend". De camera had een close-up gemaakt van mijn gezicht. " Zo", dacht ik, " alle dure cremepjes hebben niet echt veel opgeleverd, getuige de honderden rimpeltjes op de camera en dus ook in mijn gezicht. Gelukkig leek het ietsje beter toen de camera ietsje meer afstand had genomen. De tekeningen die Paul Citroen gemaakt had van mij, had ik even van de kinderen  geleend voor de opnames en waren weer prachtig. De leerling van Citroen die ook in beeld was en zeer humorvol vertelde hoe de modellen van Citroen er uit zagen [echte Citroen-modellen], beschreef heel plastisch hoe ze er uit zagen. " Van die magere vrouwen met van die grote ogen. En van die languissante typen, merkwaardige vrouwen" en met een hoofdgebaar deed hij de vrouwen na. Neus in de wind en met een air. " Jugenstil types"

Zou ik ook zo geweest zijn, vast wel een beetje. Gelukkig hebben 4 kinderen en mijn beroep als pottenbakker me wel veranderd [met " poten"  in de klei]. Trouwens die rimpels ook. Ben ik even blij.

Afgelopen vrijdag maakte ik kennis met de nieuw aan te stellen cultureel makelaar. Zij belde mij op om kennis te maken en stelde zichzelf voor in die hoedanigheid. Cultureel makelaar? Als ze voor de gemeente zou werken, dan kan het niet zo zijn dat ze haar eigen stal van kunstenaars om zich heen verzamelt en alleen voor hun haar diensten gaat aanbieden. In het verleden hebben wij hier in Den Helder het fenomeen gehad.

 Een paar keer heb ik vreselijk in de clinch gelegen met bureautjes [meestal begonnen ze net], die hun diensten aanboden [uiteraard tegen betaling], en een informatief boekwerkje wilden maken waar alle kunstenaars, galeries etc. in vermeld zouden komen te staan. Ook uiteraard tegen betaling. De nieuwe ondernemers kon ik vreselijk op stang jagen om een discussie aan te gaan, met als kernvraag: " wat is informatie".  Omdat je moest betalen om in het informatieboekje te komen staan, weigerde ik om mee te doen. Dus wij zouden niet vermeld worden, dus de informatie over kunstenaars en galeries bleek niet compleet te zijn. En... zei ik: " halve informatie is geen informatie". Het zou toch niet zo zijn dat de nieuwe cultuur makelaar deze voorstellen uit de hoge hoed gaat toveren? Vrijdag kwam ze dus... een enthousiaste, jonge, ambitieuze vrouw die voor de gemeente werkte en deze poot er bij ging doen.

Ik nodigde haar uit om haar verhaal en de plannen die ze had te vertellen. Haar eerste gedachte ging uit naar een samenwerkingsverband van kunstenaars om zodoende een platform te creeeren waar iedereen wat heeft aan de collega's of andere kunstbroeders. Het is natuurlijk kinderachtig om eem ambitieus, aardig mens neer te sabelen met de demotiverende opmerking " dat dat al is geweest".  Deze opzet is dus al geweest, heette de Culturele Raad en hield enkele jaren daarna zomaar op te bestaan. Ik kan mij herinneren dat de vergaderingen altijd leuk waren, want er zat geen enkele structuur in en je kon vreselijk lachen. Maar of er iets gedaan is voor kunstenaars , ik kan het mij niet herinneren.

Ik vertelde de makelaar dat kunstenaars mensen zijn met een eenmans bedrijfje en vaak dingen moeten doen om om het bedrijfje te runnen en daardoor geen tijd hebben om op ander gebied zoals vergaderingen, krachten te bundelen. En het lijkt leuk in kunstenland, maar als er 1 tak is  waar broodnijd heerst dan is het wel in de tak van de kunsten. Ik heb makkelijk praten, mijn bedrijf bestaat al 38 jaar en concurrentie bestaat ook niet meer.

 Wel zei ik haar dat het heel nuttig is om te onderzoeken of er een mogelijkheid is om collectief b.v. verf te kopen [wellicht via de gemeente] of klei of muziekinstrumenten. Het is het enige waar werkelijk behoefte aan is en om gezellig bij elkaar te zitten, lijkt een droom.

Na het gesprek met haar werd het mij duidelijk dat met deze nieuwe regering de kunsten het moeilijk gaat krijgen. En wat ben ik blij dat ik nooit een subsidie heb gekregen en altijd zelf verantwoordelijk ben gebleven voor tiendekind. En daarom heb ik altijd zeer hard voor die oude, rare boerderij gewerkt en zal het hopelijk nog een lange tijd doen.

Elk jaar wordt in tiendekind een reunie gevierd van de oude HBS in Alkmaar. Jongens en meisjes van de HBS gingen in de zomer naar een kamp in Garderen, welke onder leiding stond van een van de  leraren. Na zijn overlijden werd de organisatie overgenomen door zijn vrouw, maar na haar overlijden werd besloten de reunie te handhaven, maar de lokatie zou bij gebrek aan de vertrouwde boerderij in Garderen plaatsvinden in restaurants of andere gelegenheden.

Enkele jaren geleden bood Piet aan om tiendekind als lokatie te gebruiken en al vanaf de eerste keer, was men dolenthousiast : " het lijkt net zoals vroeger". Daarna werd tiendekind min of meer als stamlokaal beschouwd en vinden er dus natuurlijk elk jaar de ontmoetingen plaats op het welbekende adres. Sommige vriendschappen zijn al meer dan 75 jaar oud en iedereen kent elkaar door en door.

Dit jaar zou de reunie 1 dag na de crematie van mijn moeder plaatsvinden. Ik kon er niet bij zijn, het liefst had ik alles afgezegd, maar zoals Piet zei: " sommige mensen verheugen zich er al het hele jaar op en DAT kan niet". Nolly van de overkant en beroemd om de ontbijten in de Bed and Breakfast: " The four seasons", had ik gevraagd of zij de organisatie kon doen en niet te vergeten de catering. Wat ik van Piet en de reunisten hoorde was dat het fantastisch verzorgd was en Nolly deed het perfect.

's Avonds belde zij mij op:

"Raad eens wat ik heb gevonden bij de voordeur". Ja dat kan van alles zijn. Muis, vogel, geld, weet ik veel. Nolly was 's avonds de boel gaan afsluiten en zag tot haar grote verbijstering bij de voordeur een oor liggen op de grond. Een mensenoor, dus geen oortje om beter te horen. Ze moet zich rot geschrokken zijn en ik stel mij zo voor, dat ze voorzichtig het tiendekind langs is geslopen om te kijken of er niet ander gruwelijks te vinden was. Toen ze het menselijk orgaan voorzichtig in een papiertje oppakte zag ze 3 magneetjes aan het oor en het  bleek een prachtig stuk nagemaakt oor. Opluchting!!!

Veel zoeken naar de eigenaar was er niet bij, een van de reunisten had onlangs door een ziekte een operatie moeten ondergaan en op de plaats van haar eigen oor was een plastisch oor gezet. Ze had het niet eens gemerkt bij thuiskomst. Met spoed heb ik pakketje gemaakt en aangetekend naar haar verzonden. Wat een geluk dat niemand op het oor was getrapt of dat Allpo besloot om eens leuk te gaan spelen met dat grappige speelgoedje.

Ik was erg verrast om mijn oude maat Harm van Doorn te zien op de opening van de tentoonstelling in Tiendekind. Harm was ooit stedebouwkundige voor de gemeente Den Helder, maar zijn plannen waren zo revolutionair dat hij in deze periode weinig medewerking kreeg van de gemeente. Nu zeker 20 jaar geleden zijn enkele plannen opgepoetst en worden gelanceerd als een toekomstvisie voor de stad. Ik heb wel eens een tentoonstelling gehad met Harm en een andere vriend Helmut Ziegner. Helmut tekende en schilderde de bestaande situatie van de stad en Harm ontwierp zijn visie zoals het er uit zou kunnen zien. Allemaal heel prachtig en heel nieuw. De toenmalige burgemeester opende de expositie en gaf daardoor een steuntje aan de stedebouwkundige van de gemeente met de mooie plannen.

Toevallig was ook op de opening aanwezig Dick Reitsma, ook een oude strijdmakker uit die tijd. Dick heeft nu de Rijkswerf [ooit in opdracht van Napoleon gebouwd] gerestaureerd en gebouwd zoals het nu is. Een prachtig complex met in het midden de oude werf, de op-een-na oudste werf van Nederland [en ik geloof ook Europa].

 Ook was op de opening Evert de Boer, een cursist die in zijn werkzaam leven oude panden in Amsterdam restaureerde. Evert is na zijn pensioen verwoed gaan schilderen en heeft succes, ook in het buitenland.

Toen Dick mij op de opening vertelde dat hij was gaan schilderen en: " Je moet eens mijn schilderijen zien"  en Harm na enige tijd mij precies hetzelfde vertelde, ontstond tijdens de opening bij mij het idee om volgend jaar een tentoonstelling te hebben met deze 3 bouwers. Ik sprak hun er zelfs over en ze leken enthousiast.

Verleden week belde Dick mij op om te vragen wanneer ik kwam en ongetwijfeld zou er ook gepraat worden over deze komende tentoonstelling. De afspraak werd gemaakt voor afgelopen vrijdag na tiendekind. Ik zat die dag al voor te denken , of er een thema gemaakt moest worden om het verband te zien tussen de 3 exposanten. Ik zat al een titel voor de tentoonstelling te verzinnen, iets in de trant van: "Van lineaal naar palet".

's Middags belde Piet op. Harm was overleden.

Later bij de crematie dinsdag, vertelde zijn vrouw dat hij zo graag naar de opening van mijn expositie wilde gaan en dat hij zo blij was Dick Reitsma ontmoet te hebben. Zo vreselijk blij was hij.

" 2 November wordt het uitgezonden",  zei de regisseur van het AVRO-programma Close-up. Hij, de cameraman en de geluidsman maakten afgelopen donderdag opnames voor de documentaire over Paul Citroen. Het weer speelde mee om, met de staldeuren open, opnames te maken van de prachtige deel en het fantastische uitzicht vanuit de deel.

En ik, gravend in een ver verleden, kwam de avond daarvoor tot de ontdekking toen ik op zoek was naar foto's [inderdaad in de oude schoenendoos] en verhalen, dat onze vriendschap heel bijzonder was. Ik was niet zijn muze en hij niet mijn leermeester, maar we hadden een vriendschap van gemeenschappelijke plagerijtjes, diepe zieleroerselen en zeker van mijn kant advies behoefte aan zijn adviezen in moeilijke periodes in mijn leven. Ik was veel vergeten, omdat mijn leven gewoon doorging met tiendekind en moederschap heel centraal in de dingen die ik wilde en moest doen.

Kijken dus, 2 november ergens in de avond.

Soms heb je van die momenten dat je denkt dat je in een rustig vaarwater bent gekomen. Het gebeurde mij deze week dat ik vergenoegd achterover zat en mijzelf feliciteerde dat de drukte van de opening van de tentoonstelling voorbij was en ik de simpele dingen kon doen die ik al maandenlang van plan ben te doen.

De telefoon ging en een aardige stem stelde zichzelf voor en mij daarna informeerde dat de Avro een televisie-documentaire aan het maken is over Paul Citroen en mij daarna vroeg of ik zijn model was geweest. Toen ik dat bevestigde vroeg zij of ik het leuk zou vinden om iets over het model zijn van Paul Citroen wilde vertellen in het programma Close-up. Natuurlijk vind ik dat leuk, maar om iets te vertellen vergt een hoop graafwerk in het geheugen. Paul Citroen was een van de grootste portrettisten die Nederland heeft gekend, een fenomeen die vele groten der aarde op doek heeft vastgelegd. In 1967 ontmoette ik hem bij hem thuis door een gemeenschappelijke vriend, die zogenaamd bij hem langs moest om hem iets te geven. Ik denk dat hij wist dat Citroen " wel iets in mij zou zien"  als een nieuw model. Citroen pakte een tekenbloc en maakte een tekening van mij. Ik was 25 en vond het reuze spannend.

De volgende dag belde Paul mij op en vroeg of ik zijn model wilde worden. Het leek op een aanzoek en ik zei volmondig "ja", omdat ik toen weinig over kunst wist maar wel wist dat hij beroemd was als portrettist. De jaren daarna heeft hij vele tekeningen en olieverfschilderijen van mij gemaakt, die hun weg hebben gevonden naar particulieren en galeries en zoals ik bij mijn bezoek aan het Museum de Fundatie in Zwolle zag, ook zijn aangekocht in elk geval door dit museum.

Ondanks dat hij als een rode draad door mijn leven is gelopen, ben ik veel vergeten van de ontmoetingen, etentjes, anekdotes en zijn grappige wijsheden. De tekeningen die ik zelf heb hangen zijn bij mij thuis en sommige beland bij de kinderen. De productie-medewerkster die mij belde wilde graag dat ik de tekeningen mee zou nemen, dus mijn kinderen hebben een organisatie in werking gesteld dat voor de tijd dat de opnames worden gemaakt, bij mij terug zullen komen. Ook heb ik de cultureel ambtenaar gebeld die toen bij de Gemeente Den Helder werkte en waar mee ik destijds de schitterende tentoonstelling Paul Citroen-Carel Willink heb georganiseerd.[ een tentoonstelling die ontzettend veel bezoekers heeft getrokken]. Carel Willink ontmoette ik in een galerie in Amsterdam en raakte bevriend met hem en zijn vrouw Sylvia. En ondanks dat deze twee grootheden jaren lang gebrouilleerd waren, konden ze het toch opbrengen [" ik doe het alleen voor jou"], om samen met elkaar te exposeren. Voor beiden een hele opgave om te exposeren in een niet solo-tentoonstelling.

Vandaag belde ik een vriend van mij, nu woonachtig in Frankrijk. Toen woonde hij in Den Helder en met hem heb ik veel galeries bezocht en openingen van tentoonstellingen bijgewoond en o.a. met hem Willink ontmoet. Ik vroeg Rob of hij zich die ontmoeting nog kon herinneren en hoe het vervolg precies was geweest. Samen hebben wij herinneringen opgehaald over die tijd en afgesproken dat als wij 80 zijn alleen maar herinneringen gaan ophalen over die roerige jaren 70, toen ik mijn eerste schreden ging zetten in die wereld die mij nu zo bekend is.

Over een paar dagen gaan de opnames gemaakt worden en ik zal niet meer gaan bedenken dat ik het weer rustig heb.

Vandaag kwam onze wijkagent naar tiendekind n.a.v. een klacht die wij hebben gedeponeerd bij de politie. Enige tijd geleden is er sloophout gestort [zie rubriek "hufters"], waar wij absoluut niet blij mee waren. Gelukkig zijn er opmerkzame mensen in de buurt van tiendekind die de mogelijke dader hebben aangewezen.

De wijkagent kwam in een politieauto en bleef een tijdje om ons verhaal te horen. Behalve het verhaal hadden wij hem een pagina met onze " bevindingen" en foto's meegegeven. Kennelijk voldoende, want hij wist precies waar het om ging. Of wij zullen horen wat er mee is gebeurd zullen wij hoogstwaarschijnlijk niet weten. Vervelende zaak, die alleen maar tijd kost.

Het is de zoveelste keer dat hufters "zomaar"  sloophout hebben gestort bij tiendekind. Dit maal waren het schrootjes. Ik kan mij niet voorstellen dat er mensen zijn [met kinderen die een voorbeeld gegeven moet worden ] die uit gemak andere mensen opzadelen met hun eigen afval.

Vandaag ben ik naar de gemeente gegaan en heb een klacht ingediend. Verrast was ik dat de ambtenaar serieus met onze klacht omging. Uiteindelijk hebben wij geen enkele subsidie, maar op cultureel vlak draaien wij mee onder de paraplu van de gemeente. Vandaag komt er iemand om poolshoogte te nemen. Aangezien het om een strafbaar feit gaat, zal de politie in een later stadium ingeschakeld worden. Ik zal ook de buren inschakelen om een oogje in het zeil te houden. Hoe zouden de hufters zelf reageren als er rotzooi in hun tuin, huis of auto gegooid zou worden.